احیای دریاچه ارومیه با محوریت نقش تنوع زیستی در مدیریت پایدار آن

نوع مقاله : مروری - تحلیلی

نویسندگان

1 استادیار، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران.

2 استادیار ، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،

3 گروه بیوتکنولوژی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

چکیده

زیست‌بوم دریاچه ارومیه که توسط یونسکو به عنوان منطقه تحت حفاظت ثبت شده، با حداقل نیاز اکولوژیکی در حدود ۳/۱ میلیارد متر مکعب آب در سال، به‌دلیل تغییرات اقلیمی، کاهش بارش‌ها و بهره‌برداری غیرپایدار از منابع آبی با بحران مواجه شده است. این امر تعادل زیست‌بوم را مختل و تنوع زیستی آن را در معرض خطر قرار داده است. تنوع گیاهی و جانوری حاشیه دریاچه نقشی کلیدی در تعادل اکولوژیک ایفا می‌کند. نتایج تحقیقی در جزیره اسلامی (سال ۱۴۰۳) نشان داد که توده‌های درختی بنه همراه با دیگر گونه‌های درختی، درختچه‌ای و پوشش علفی کف، تأثیر بسزایی در بهبود کیفیت خاک، ذخیره آب، حفظ زادآوری گیاهی و جانوری و جلوگیری از فرسایش خاک دارند. در حال حاضر کاهش سطح دریاچه، تخریب زیستگاه‌ها و افزایش شوری، برخی گونه‌ها را در مرز انقراض قرار داده و فشار زیادی بر معیشت و امنیت غذایی جوامع محلی وارد کرده است. افزون بر این، گسترش آلودگی‌ها و روش‌های ناکارآمد مدیریت منابع، شرایط احیای زیست‌بوم را پیچیده‌تر کرده است. اجرای سیاست‌هایی مانند مدیریت پایدار منابع آب، اصلاح روش‌های آبیاری، کاهش کشت محصولات پرآب‌بر، تأمین حق‌آبه محیط‌زیستی گونه‌ها، توسعه کشاورزی پایدار با فناوری‌های کم‌آب‌بر، اصلاح الگوی کشت و کاشت درختان بومی مقاوم در حاشیه زمین‌های کشاورزی و مناطق خشک‌شده، می‌تواند به کاهش فرسایش خاک، تعدیل دما و ذخیره آب کمک کند. همچنین مرمت قنات‌ها و آبراهه‌های طبیعی گامی مؤثر برای بازگرداندن تعادل آبی منطقه است.

کلیدواژه‌ها