راهبردهای نوآورانه برای معیشت پایدار دامداران عشایری: شواهدی از ایل پرور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات اقتصادی - اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات،

2 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 محقق بخش علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سمنان، ایران

چکیده

معیشت دامداران عشایری ایران در سال‌های اخیر تحت تأثیر تغییرات اقلیمی، تخریب منابع طبیعی، کاهش ظرفیت مراتع، محدودیت منابع آب و فشارهای اقتصادی با چالش‌های جدی مواجه شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی راهبردهای نوآورانه برای توسعه معیشت پایدار در میان دامداران عشایری ایل پرور انجام شد. این مطالعه از رویکرد ترکیبی تبیینی (کمی _ کیفی) بهره برد. جامعه آماری بخش کمی شامل ۵۹۰ نفر از دامداران عشایری دارای پروانه چرا بود که بر اساس فرمول کوکران، ۲۳۳ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای از میان ۱۷ تیره عشایری انجام گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته‌ای شامل چهار بخش: ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، وضعیت معیشتی و وابستگی به دامداری سنتی، تمایل به پذیرش مشاغل مکمل یا جایگزین و نیازهای آموزشی، مهارتی و نهادی بود. پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای‌کرونباخ 87/0 تأیید شد. در بخش کیفی نیز مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۵ نفر از خبرگان ایل و کارشناسان امور عشایر انجام و داده‌ها با روش تحلیل مضمون بررسی شد. نتایج نشان داد بیش از ۹۰ درصد دامداران تمایل به تنوع‌بخشی معیشتی دارند و فعالیت‌هایی نظیر فرآوری محصولات دامی، صنایع‌دستی، گردشگری عشایری و بهره‌برداری از گیاهان دارویی را ترجیح می‌دهند. همچنین بیش از ۹۵ درصد پاسخگویان نیازمند آموزش‌های مهارتی، کارآفرینی و بازاریابی بودند. یافته‌ها نشان داد سن، تحصیلات، وابستگی به دامداری سنتی، تعداد دام و دسترسی به حمایت‌های آموزشی و نهادی بر پذیرش مشاغل مکمل تأثیر معنادار دارند. در مجموع، توسعه معیشت پایدار عشایری مستلزم توانمندسازی مهارتی، تنوع‌بخشی اقتصادی و تقویت حمایت‌های نهادی مبتنی بر ظرفیت‌های بومی است.

کلیدواژه‌ها